COP31 Antalya’da: İklim Değişikliğine Dirençli Bir Sapanca Mümkün mü?
COP31 hedefleri ışığında Sapanca’nın doğası, Sünger Şehir Modeli, Sapanca Gölü Eylem Planı ve çevre hukukundan doğan sorumlulukları inceliyoruz.
Dünya, iklim değişikliğinin sonuçlarıyla mücadele ederken Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nın 31’incisi (COP31), 9–20 Kasım 2026 tarihleri arasında Antalya’da gerçekleştiriliyor. Türkiye’nin ev sahipliğinde düzenlenen konferansın temel gündemlerinden biri, iklim değişikliğine karşı dayanıklı ve sürdürülebilir kentlerin oluşturulması. Peki, dünyanın geleceğinin tartışıldığı bu konferansın Sapanca ile ne ilgisi var? Aslında oldukça fazla. Çünkü iklim değişikliği yalnızca buzulların erimesi veya küresel sıcaklıkların yükselmesi değildir. Su kaynaklarının azalması, aşırı yağışlar, taşkınlar, orman yangınları, tarım alanlarının zarar görmesi ve kentlerin altyapı sorunları da bu meselenin parçalarıdır. Sapanca ise gölü, ormanları, dereleri, yaylaları, tarım alanları ve hızla gelişen turizm faaliyetleriyle iklim değişikliğine uyum politikalarının yerel ölçekte değerlendirilmesi gereken önemli bir örneğidir.
COP31’in Hedefi Ne? İklim Hukuku Nasıl Gelişti?
Uluslararası iklim hukukunun temelleri, 1992 yılında kabul edilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ile atıldı. 1997 Kyoto Protokolü, sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik bağlayıcı yükümlülükler getirirken 2015 Paris Anlaşması, küresel sıcaklık artışının 2°C’nin oldukça altında tutulmasını ve 1,5°C ile sınırlandırılması için çaba gösterilmesini hedefledi. Ancak zaman içerisinde iklim değişikliğiyle mücadelenin yalnızca emisyonların azaltılmasıyla mümkün olmadığı anlaşıldı. Kentlerin değişen iklim koşullarına hazırlanması da uluslararası politikaların önemli bir parçası hâline geldi. Nitekim COP31’in eylem gündemindeki on öncelikten biri, iklim değişikliğine dirençli kentlerin oluşturulmasıdır. Antalya’da 12 Kasım 2026 tarihinde düzenlenen üst düzey toplantıda da kentlerin iklim değişikliğine uyumu, altyapı yatırımları ve yerel yönetimlerin sorumlulukları ele alınmıştır. Buradaki temel yaklaşım açıktır: İklim değişikliğine karşı dirençli kent, yalnızca afetlerden sonra müdahale eden değil, riskleri önceden belirleyerek önlem alan kenttir.
Sapanca’nın Doğası ve Sürdürülebilir Kalkınma Sorunu
Sapanca’nın doğal zenginliği yalnızca gölünden ibaret değildir. Samanlı Dağları’nın ormanları, yaylalar, dereler ve tarım alanları ilçenin ekolojik bütünlüğünü oluşturmaktadır. Bununla birlikte artan turizm faaliyetleri, konaklama tesisleri, yapılaşma talepleri ve doğal kaynakların kullanımı, ilçenin geleceği bakımından önemli bir planlama ihtiyacı doğurmaktadır. Elbette turizm Sapanca ekonomisinin önemli unsurlarından biridir. Ancak ekonomik gelişme ile doğal çevrenin korunması birbirine alternatif olarak görülmemelidir. Asıl mesele, ekonomik faaliyetlerin doğanın taşıma kapasitesi gözetilerek yürütülmesidir. Nitekim 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 3. maddesinde sürdürülebilir kalkınma ilkesi benimsenmiş, ekonomik faaliyetlerin doğal kaynaklar üzerindeki uzun vadeli etkilerinin dikkate alınması öngörülmüştür. Bu nedenle Sapanca’daki yapılaşma yalnızca imar izni açısından değil; su tüketimi, atık yönetimi, tarım arazilerinin korunması ve doğal yaşam üzerindeki etkileri bakımından da değerlendirilmelidir.
Sünger Şehir Vizyonu ve Sapanca Gölü Eylem Planı
Sapanca Belediyesi, daha öncesinde yaptığı açıklamada Sünger Şehir Modeli’ni kamuoyuyla paylaşmıştır. Belediye Başkanı Nihat Arda Şahin, yağmur sularının doğal yollarla filtrelenmesini, yer altı sularının beslenmesini ve Sapanca Gölü ekosisteminin korunmasını hedefleyen bu yaklaşımı çevre dostu şehircilik anlayışının bir parçası olarak değerlendirmiştir. Sünger şehir yaklaşımı, yağmur suyunun yalnızca kanallarla uzaklaştırılması yerine geçirgen yüzeyler, bitki örtüsü ve doğal yöntemlerle toprağa kazandırılmasını esas almaktadır. Böylece hem su baskını riskinin azaltılması hem de doğal su döngüsünün desteklenmesi amaçlanmaktadır. Başkan Şahin’in belediyenin kurumsal sayfasında ortaya koyduğu sürdürülebilir, güvenli ve doğasını koruyan Sapanca hedefi de bu anlayışla örtüşmektedir.
Sapanca açısından bir diğer gelişme ise Kasım 2026’da açıklanan Sapanca Gölü Eylem Planı olmuştur. Beş yıllık dönemde 25,5 milyar TL yatırım öngören plan, altı ana eylem ve on iki tedbirden oluşmaktadır. Plan kapsamında göl havzasına yıllık 114 milyon metreküp su kazandırılması hedeflenmektedir. Bu rakamlar önemli olmakla birlikte, açıklanan yatırım tutarı ve su kazanımı henüz gerçekleşmiş sonuçlar değil, ulaşılması amaçlanan hedeflerdir. Üstelik gölün korunması yalnızca su seviyesinin yükseltilmesinden ibaret değildir. Gölü besleyen derelerin, çevresindeki ormanların, yer altı sularının ve havzanın doğal yapısının korunması da gerekmektedir. Dolayısıyla Sünger Şehir Modeli ile Sapanca Gölü Eylem Planı, birbirinden bağımsız çalışmalar olarak değil, ilçenin bütüncül su yönetimi ihtiyacı çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Eski Yapı Stoku ve Dirençli Kentler
Sapanca’nın geleceği bakımından göz ardı edilmemesi gereken bir diğer konu mevcut yapı stokudur. İlçede farklı dönemlerde inşa edilmiş yapıların bulunması, özellikle yapı güvenliği, enerji verimliliği ve afetlere hazırlık bakımından değerlendirme yapılmasını gerektirmektedir. Ancak güncel bir yapı envanteri olmadan eski binaların ne kadarının riskli olduğunu söylemek mümkün değildir.
Burada deprem güvenliği ile iklim değişikliğine dirençlilik birbirinden ayrılmalıdır. Deprem, iklim değişikliğinin sonucu değildir. Bununla birlikte güvenli kent planlamasında deprem, taşkın, aşırı yağış ve diğer afet risklerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Özellikle dere yataklarına yakın yapılaşma, yağmur suyu tahliye sistemleri, zemin özellikleri ve mevcut binaların güvenliği Sapanca açısından önem taşımaktadır. Nitekim geçtiğimiz haftalarda yaşanan şiddetli yağışlar sonucunda dere yataklarına inşa edilen bazı yapıların sel sularıyla yıkılması, bu risklerin göz ardı edilmesinin doğurabileceği sonuçları bir kez daha ortaya koymuştur.
3194 sayılı İmar Kanunu, yapılaşmanın plan, fen, sağlık ve çevre koşullarına uygun gerçekleştirilmesini öngörürken 6306 sayılı Kanun, riskli yapıların tespiti ve dönüştürülmesine ilişkin hukuki mekanizmalar içermektedir. Dirençli bir Sapanca için yalnızca yeni yapıların güvenli olması değil, mevcut yapı stokunun da bilimsel verilerle değerlendirilmesi gerekmektedir.
Çevre Kanunu ve İklim Kanunu Yerel Yönetimlere Ne Söylüyor?
Çevrenin korunması yalnızca iyi niyetli bir yönetim anlayışı değil, anayasal ve yasal bir sorumluluktur. Anayasa’nın 56. maddesi, herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğunu düzenlemektedir. Aynı madde çevrenin korunmasını devletin ve vatandaşların ortak ödevi olarak kabul etmektedir. 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 3. maddesi sürdürülebilir çevre ve kalkınma ilkelerini düzenlerken 30. maddesi, çevreyi bozan veya kirleten faaliyetler hakkında ilgili makamlara başvurma ve çevresel bilgilere erişme hakkına dayanak oluşturmaktadır. Bu hükümler, Sapanca’daki çevresel projelerin yalnızca açıklanmasının değil, uygulama süreçlerinin de izlenebilmesinin önemini ortaya koymaktadır.
Öte yandan 9 Temmuz 2025 tarihinde yürürlüğe giren 7552 sayılı İklim Kanunu, iklim değişikliğine uyum ve yerel planlama bakımından yeni bir hukuki çerçeve oluşturmuştur. Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ile İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları Hakkında Yönetmelik uyarınca, 31 Aralık 2026 tarihine kadar illerde koordinasyon kurullarının oluşturulması; 2028–2032 dönemini kapsayacak ilk yerel iklim değişikliği eylem planlarının ise kural olarak 31 Aralık 2027 tarihine kadar karara bağlanması öngörülmektedir. Bu planlar il ölçeğinde hazırlanacaktır. Dolayısıyla Sapanca Belediyesinin tek başına aynı kapsamda bağımsız bir plan hazırlama yükümlülüğü bulunduğu söylenemez. Ancak ilçeyi ilgilendiren risklerin ve projelerin Sakarya’nın yerel iklim değişikliği eylem planında değerlendirilmesi önem taşımaktadır.
Burada asıl soru şudur:
Sapanca’nın ormanları, su kaynakları, turizm faaliyetleri, yapılaşması ve altyapı ihtiyaçları Sakarya’nın iklim eylem planında nasıl yer alacaktır?
Bu sorunun cevabı, önümüzdeki yıllarda ilçenin çevre politikalarının hangi ölçüde bütüncül bir yaklaşımla yürütüleceğini de gösterecektir.
Sonuç: Gelecek Nesillere Nasıl Bir Sapanca Bırakacağız?
COP31’de tartışılan iklim değişikliğine dirençli kentler hedefi, Sapanca için uzak bir uluslararası gündem değildir.
Sapanca Belediyesinin Sünger Şehir vizyonu, açıklanan Sapanca Gölü Eylem Planı, doğal alanların korunması ve yapı güvenliği, aynı geleceğin farklı parçalarıdır. Ancak başarılı bir çevre politikası yalnızca projelerin açıklanmasıyla değil, bilimsel verilere dayalı planlama, kurumlar arası koordinasyon, etkili denetim ve ölçülebilir sonuçlarla mümkün olabilir.
Anayasa, Çevre Kanunu ve İklim Kanunu’nun ortaya koyduğu hukuki çerçeve de bu sorumluluğun temelini oluşturmaktadır.
Sapanca’nın ekonomik gelişimini sürdürürken doğal kimliğini koruması mümkündür. Bunun için bugünün ihtiyaçları kadar gelecek nesillerin haklarının da gözetilmesi gerekmektedir.
Antalya’da dünyanın geleceği konuşulurken Sapanca’nın da kendi geleceğini konuşması gerekiyor. Çünkü doğasını kaybeden bir kent, yalnızca güzelliklerini değil, geleceğini de kaybeder.
Av. Eren Efe GÖKALP
Sapanca/SAKARYA